Di sản Hát then – Đàn tính: Thanh âm của đất trời

Hát Then: Hơi thở tâm linh, giai điệu khát vọng

Với hành trình 15 năm bền bỉ gắn bó và truyền dạy, nghệ sĩ Nguyễn Xuân Hữu đã trở thành người giữ lửa tận tâm cho nghệ thuật dân gian dân tộc Tày. Trong mỗi buổi diễn và giảng dạy, anh luôn chú trọng kỹ thuật chuẩn xác cùng lối luyến láy tinh tế, giúp tái hiện sống động “hồn cốt” nguyên bản của những làn điệu dân ca Tày – Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Qua từng câu Then ngọt ngào hay những làn điệu nghi lễ trang nghiêm, nghệ sĩ Xuân Hữu không chỉ tái hiện trọn vẹn giá trị cổ truyền mà còn thổi vào đó luồng sinh khí mới mẻ của thời đại. Bằng cách kết hợp linh hoạt giữa truyền thống và các nền tảng số, anh đã khơi dậy sức sống mãnh liệt cho di sản, kết nối tinh thần tín ngưỡng của cộng đồng với hơi thở âm nhạc đương đại, giúp thế hệ trẻ thêm yêu và trân trọng bản sắc dân tộc.

Hơn cả một người nghệ sĩ, anh mang khát vọng biến mỗi khóa học và video trình diễn thành nhịp cầu văn hóa bền vững. Nghệ sĩ Xuân Hữu tin rằng, khi di sản được tiếp cận bằng sự chỉn chu và tâm huyết, chúng sẽ tự nhiên trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hiện đại, đảm bảo di sản không chỉ được bảo tồn trong tư liệu mà còn sống mãi trong trái tim mỗi người nghe.

Đàn Tính: Nhạc cụ độc đáo trong văn hóa dân tộc

Cây đàn Tính (hay còn gọi là Tính tẩu) không chỉ là nhạc cụ chủ đạo, mà còn được coi là “trợ thủ” đắc lực, là linh hồn không thể thiếu của người thực hành hát Then. Với cấu tạo vô cùng độc đáo từ quả bầu khô làm hộp cộng hưởng, kết hợp cùng cần gỗ và dây tơ, mỗi âm thanh phát ra từ đàn Tính đều mang theo cả hơi thở của đại ngàn, lúc thì thanh tao, khi lại trầm mặc, tạo nên một không gian âm nhạc vừa gần gũi, vừa huyền bí, chạm đến chiều sâu tâm linh của người nghe.

Đối với nghệ sĩ Xuân Hữu, cây đàn Tính chính là cầu nối kết nối con người với thần linh và thế giới tự nhiên. Người chơi đàn không chỉ đơn thuần là gảy những nốt nhạc, mà phải biết cách điều chỉnh dây đàn sao cho âm thanh đạt chuẩn, trong trẻo và truyền cảm. Việc thuần thục nhạc cụ này đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về phím đàn, kỹ thuật điêu luyện để tạo ra các điệu thức phù hợp trong từng tình huống diễn xướng, từ lễ hội cầu mùa đến các buổi hát đối đáp, giao lưu cộng đồng.

Không chỉ là nhạc cụ, đàn Tính còn mang giá trị văn hóa và tinh thần to lớn của dân tộc Tày. Trong thời đại số, việc bảo tồn và phát huy giá trị cây đàn Tính là cách thiết thực để gìn giữ bản sắc cho thế hệ mai sau. Nghệ sĩ Xuân Hữu vẫn đang nỗ lực truyền dạy, kết hợp hài hòa kỹ thuật truyền thống và âm nhạc hiện đại, giúp cây đàn Tính vượt khỏi không gian bản làng để trở nên gần gũi hơn với công chúng và giới trẻ hôm nay.

Nghệ sĩ Xuân Hữu:
Hành trình cống hiến & Dấu ấn nghệ thuật

Thanh Âm Then Cổ

Nghệ sĩ Xuân Hữu định hình phong cách biểu diễn Hát Then dựa trên sự tôn trọng tuyệt đối các chuẩn mực truyền thống. Anh đặc biệt khắt khe trong việc dựng nốt, xử lý kỹ thuật lấy hơi và giữ hơi để đạt độ vang mượt mà, đúng chất dân ca Tày – Nùng. Đối với anh, Hát Then không dừng lại ở việc khoe kỹ thuật thanh nhạc, mà là phương thức kể chuyện tâm linh đầy cảm xúc. Bằng cách tái hiện các làn điệu cổ một cách chỉn chu, anh đưa người nghe xuyên không gian, tìm về những miền di sản thiêng liêng thông qua ngôn từ và giai điệu thấm đẫm hơi thở núi rừng.

Kỹ thuật Đàn Tính

Trái ngược với sự bay bổng của giọng hát, kỹ thuật chơi đàn Tính dưới bàn tay nghệ sĩ Xuân Hữu là sự kết hợp giữa tư duy nhạy bén và kỷ luật luyện tập. Anh không chỉ tập trung vào sự tròn trịa của từng nốt gảy, mà còn nghiên cứu chuyên sâu về phương pháp luyện ngón để tạo ra âm sắc riêng biệt cho từng dòng Then – từ sự trầm mặc của Then cổ đến nhịp điệu rộn ràng, tươi mới của Then cải biên. Cây đàn Tính trong tay anh không đơn thuần là nhạc cụ, mà là “nhịp cầu văn hóa” vững chắc, giúp thế hệ trẻ hôm nay dễ dàng tiếp cận và thấu hiểu những giá trị di sản dân tộc quý báu.

Cội Nguồn & Hành Trình Lan Tỏa Nghệ Thuật

Quá trình tu học & Khát vọng di sản

  • 2005 – Khởi nguồn từ gia đình: Tình yêu nghệ thuật dân gian bắt đầu khi Xuân Hữu được thân phụ Nguyễn Xuân Quang và bà Nguyễn Thị Yêu truyền dạy những nốt nhạc đầu tiên. Đây là nền tảng quan trọng giúp anh hiểu về ý nghĩa sâu sắc của văn hóa dân tộc Tày ngay từ thuở nhỏ.
  • 2010 – Hành trình chinh phục chuyên môn: Anh tham gia các lớp học bài bản tại huyện Bắc Quang dưới sự dẫn dắt của thầy Thàm Ngọc Kiến, nơi anh được khai mở thêm về kỹ năng chơi đàn và phương pháp truyền dạy.
  • Rèn luyện đỉnh cao: Sự nghiệp của anh đạt bước tiến mới nhờ quá trình thụ giáo NSND Nông Xuân Ái về phương pháp luyện thanh chuẩn xác, cùng nghệ nhân Chu Văn Thạch về kỹ thuật đàn điêu luyện, đi sâu vào các làn điệu Then cổ và Then mới. Sự kết hợp giữa các bậc thầy đã tạo nên một nghệ sĩ Xuân Hữu đầy bản lĩnh.

Hành trình lan tỏa & Bảo tồn di sản

  • Giáo dục trực tiếp: Với tâm huyết truyền lửa, từ năm 2010 đến nay, nghệ sĩ đã trực tiếp giảng dạy tại 15 lớp ở Hà Giang và 04 lớp tại Tuyên Quang. Anh đã đào tạo nên những học trò kế cận đầy tiềm năng như: Vì Thị Hoài Lim, Nguyễn Mai Nương, Nông Thị Lê, góp phần duy trì sức sống của di sản trong môi trường học đường.
  • Tiên phong trên không gian số: Không dừng lại ở hình thức truyền thống, Xuân Hữu là nghệ sĩ tiên phong đưa văn hóa Tày tiếp cận công chúng quốc tế qua YouTube, Facebook, TikTok. Việc phát triển hệ thống khóa học online chuyên nghiệp giúp nghệ thuật Hát Then – Đàn Tính vượt khỏi biên giới bản làng, trở nên gần gũi, hiện đại và thu hút đông đảo giới trẻ cũng như kiều bào trên khắp thế giới tìm về cội nguồn văn hóa.

Thành Tựu Nghệ Thuật & Sự Cống Hiến Vì Di Sản

  • Năm 2020 – Dấu ấn Tôn vinh Cống hiến: Nghệ sĩ vinh dự đón nhận Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những thành tích xuất sắc và sự đóng góp bền bỉ của anh trong việc xây dựng, nâng cao chất lượng hoạt động của mô hình “Hội nghệ nhân dân gian” xuyên suốt giai đoạn 2016 – 2020.
  • Năm 2021 – Khẳng định năng lực chuyên môn: Tại Liên hoan Dân ca, dân vũ và nhạc cụ dân tộc tỉnh Hà Giang, nghệ sĩ đã xuất sắc giành được 02 giải B cấp tỉnh. Kết quả này đến từ các tiết mục được đầu tư dàn dựng công phu, tiêu biểu là phần thể hiện Dân ca hát Then cổ và chương trình hòa tấu nhạc cụ dân tộc với tác phẩm “Giai điệu quê hương”.
  • Năm 2022 – Đỉnh cao độc tấu Đàn Tính: Trong khuôn khổ Hội diễn các đoàn nghệ thuật Bán chuyên nghiệp tỉnh Hà Giang, nghệ sĩ Xuân Hữu đã khẳng định vị thế của mình bằng việc xuất sắc giành Huy chương Vàng ở hạng mục Độc tấu đàn Tính. Giải thưởng này là minh chứng rõ nét cho kỹ năng điêu luyện, sự am hiểu sâu sắc về nhạc cụ và bản lĩnh sân khấu vững vàng của một người nghệ sĩ chuyên nghiệp.
  • Năm 2023 – Tiên phong lan tỏa giá trị số: Với những đóng góp tích cực và tiêu biểu trong công tác truyền thông, nghệ sĩ tiếp tục đón nhận Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang. Anh được vinh danh nhờ nỗ lực quảng bá hình ảnh di sản Hà Giang mạnh mẽ trên môi trường số, góp phần đưa văn hóa dân tộc đến gần hơn với công chúng hiện đại.
  • Năm 2024 – Ghi dấu ấn tại sân chơi Toàn quốc: Tại Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính toàn quốc lần thứ VII, nghệ sĩ Xuân Hữu đã tỏa sáng với Giải A toàn quốc cho tiết mục Then cổ “Suối Thuông”. Bên cạnh đó, tiết mục hòa tấu Then cải biên “Hương sắc vùng cao” cũng đã xuất sắc mang về Giải C toàn quốc, khẳng định sự đa năng và sức sáng tạo không ngừng nghỉ của anh trong dòng chảy âm nhạc dân tộc.

“Mỗi giải thưởng là một cột mốc, nhưng giá trị lớn nhất tôi nhận được là thấy di sản của người Tày đang dần trở thành nhịp thở trong đời sống tinh thần của nhiều người trẻ ngày hôm nay” – Xuân Hữu chia sẻ

Triết lý nghệ thuật của Nghệ sĩ Xuân Hữu:

Giữ lửa bản làng – Sáng bừng không gian đương đại

  • Bảo tồn nguyên bản – Giữ gìn sự tinh túy, đúng chất của Then cổ: Đối với nghệ sĩ Xuân Hữu, việc tôn trọng những giá trị cốt lõi của nghệ thuật Hát Then truyền thống là ưu tiên hàng đầu. Anh chú trọng truyền dạy các kỹ thuật thanh nhạc, lối luyến láy và các điệu thức đúng chuẩn mực của đồng bào Tày – Nùng, đảm bảo di sản không bị mai một trong quá trình tiếp biến văn hóa.
  • Tiên phong lan tỏa – Đưa âm nhạc dân tộc vượt ra khỏi biên giới bản làng: Không dừng lại ở không gian truyền thống, nghệ sĩ Xuân Hữu đã khéo léo ứng dụng sức mạnh của công nghệ số để đưa tiếng đàn Tính và lời hát Then đến gần hơn với công chúng trẻ. Thông qua các nền tảng mạng xã hội như YouTube, Facebook và TikTok, anh đã biến di sản thành một món ăn tinh thần hiện đại, giúp giới trẻ thêm yêu và trân trọng bản sắc quê hương.
  • Chuyên nghiệp hóa – Xây dựng hệ thống tài liệu bài bản, chuyên sâu: Để di sản có thể trường tồn, nghệ sĩ Xuân Hữu không ngừng nỗ lực chuẩn hóa quy trình đào tạo. Bằng việc xây dựng hệ thống bài giảng, giáo trình bài bản và chuyên nghiệp, anh mong muốn mang đến lộ trình phát triển rõ ràng nhất cho bất kỳ ai muốn tìm hiểu và theo đuổi nghệ thuật Đàn Tính – Hát Then một cách nghiêm túc.

ĐĂNG KÝ TƯ VẤN

Vui lòng để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ với bạn để tư vấn

    Câu hỏi thường gặp

    Trân trọng thông báo tới quý học viên và đối tác lịch khai giảng các khóa học và lịch hẹn tư vấn như sau:

    Câu hỏi 1: Tôi chưa từng học nhạc lý hay chơi nhạc cụ bao giờ, liệu có quá khó để bắt đầu?

    Hoàn toàn không. Nhiều học viên là sự lo ngại về “tài năng thiên bẩm”, nhưng với phương pháp sư phạm của nghệ sĩ Xuân Hữu, mọi kỹ thuật đều được “bình dân hóa”. Chúng tôi thiết kế lộ trình đi từ cầm đàn, cách lấy hơi đến gảy nốt cơ bản, đảm bảo bất kỳ ai có đam mê đều có thể chơi được bản nhạc đầu tiên chỉ sau vài buổi tập.

    Câu hỏi 2: Tại sao nên học Hát Then - Đàn Tính với nghệ sĩ Xuân Hữu thay vì tự học qua video trên mạng?

    Việc tự học thường khiến người mới dễ mắc sai lầm về kỹ thuật “kẹp nốt” hoặc “luyến láy”. Đây là những lỗi sai rất khó sửa về sau. Khi học trực tiếp hoặc qua lộ trình online chuẩn hóa của nghệ sĩ Xuân Hữu, bạn được uốn nắn từng ngón đàn, chỉnh sửa nhịp điệu từ gốc, giúp bạn tiết kiệm thời gian và tránh việc học sai lệch bản sắc.

    Câu hỏi 3: Học Online có đảm bảo chất lượng như học trực tiếp không?

    Các khóa học Online tại đây được xây dựng dựa trên hệ thống bài giảng quay dựng chuyên nghiệp với nhiều góc quay cận cảnh kỹ thuật ngón. Sự kết hợp giữa video hướng dẫn và các buổi tư vấn 1-1 giúp giải quyết triệt để vấn đề “không có người chỉnh lỗi”, mang lại trải nghiệm học tập bài bản, gần gũi như khi học trực tiếp tại bản.

    Câu hỏi 4: Tôi muốn học nhưng không biết mua đàn ở đâu để đảm bảo âm chuẩn?

    Đây là lo lắng phổ biến của hầu hết học viên. Chúng tôi không chỉ dạy, mà còn đóng vai trò là cầu nối hỗ trợ học viên thẩm định và cung cấp các loại đàn Tính chuẩn âm từ các nghệ nhân uy tín. Bạn sẽ nhận được đàn phù hợp với kích thước tay và nhu cầu sử dụng, giúp quá trình tập luyện đạt hiệu quả cao nhất ngay từ ngày đầu.

    Câu hỏi 5: Sau khóa học, tôi có thể biểu diễn hoặc tham gia các sân chơi nghệ thuật được không?

    Mục tiêu của nghệ sĩ Xuân Hữu không chỉ dừng lại ở việc dạy nhạc, mà là đào tạo ra những “sứ giả văn hóa”. Với những học viên có năng khiếu và khát vọng, nghệ sĩ luôn sẵn sàng định hướng, bồi dưỡng chuyên sâu để bạn tự tin tham gia các chương trình giao lưu, liên hoan nghệ thuật hoặc các sân chơi văn hóa lớn, tiếp nối hành trình lan tỏa di sản.